Bosna i Hercegovina: Zakoni daleko od zadovoljavajuceg
|
Nastanak i razvoj tzv. „trećeg sektora“ tj. masovne pojave nevladinih organizacija u Bosni i Hercegovini, kao nositelja i promotera vrijednosti civilnog društva, nema dugu istoriju u našoj zemlji. Prije rata (1992-1995) su postojale društvene organizacije koje su djelovale pod državnim okriljem, uglavnom u sferama kulture i sporta, dok se nevladine organizacije kakve poznajemo danas, razvijaju u drugoj polovini devedesetih godina prošlog stoljeća.
Broj nevladinih organizacija u BiH, zavisno od izvora informacije, varira od nekoliko stotina, pa do nekoliko hiljada organizacija. Pokušavajući dobiti makar okvirnu sliku o stvarnom broju nevladinih organizacija u zemlji ICVA je napravila istraživanje obrativši se institucijama zaduženim za registraciju istih. To su: Ministarstvo Pravde BiH (zaduženo za registraciju udruženja/fondacija aktivnih na nivou države); Ministarstvo Pravde FBiH (zaduženo za registraciju udruženja/fondacija aktivnih na nivou Federacije BiH); Kantonalnim ministarstvima pravde u FBiH (zaduženih za registraciju registruju udruženja/fondacije koje svoje aktivnosti obavljaju na nivou kantona; Zavodu za statistiku Republike Srpske. Prema tom istraživanju ukupan broj registrovanih nevladinih organizacija u BiH iznosi: 6528 udruženja građana i 70 fondacija. Ta brojka ne podrazumijeva da su sve registrovane organizacije aktivne, budući da one pri gašenju svojih aktivnosti (često zbog nedostatka resursa) nisu obavezne da se izbrišu iz registra, tako da je teško procijeniti brojku stvarno aktivnih udruženja građana od 6528 registrovanih. Iako je za organizacije civilnog društva u BiH uvriježen termin „nevladina organizacija“ , on kao takav ne postoji u registraciji pri relevantnim tijelima. Nevladine organizacije se mogu registrovati ili kao „udruženje građana“ ili kao „fondacija“ i to predstavlja jedinu pravno moguću opciju da iste dobiju pravni subjektivitet i da se uključe u pravno poslovanje. Pravni osnov za osnivanje i registraciju nevladine organizacije utvrđen je Ustavom Bosne i Hercegovine i to na osnovu međunarodnog pravnog standarda da se “prava i slobode utvrđeni u Evropskoj konvenciji za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i u njenim protokolima direktno primjenjuju u Bosni i Hercegovini”, sa prioritetnom snagom “nad svim ostalim zakonima”. Pored osnova datog u Ustavu BiH i Ustavi entiteta sadrže slične odredbe. U Bosni i Hercegovini postoje Zakon o udruženjima građana i fondacijama Federacije BiH i Zakon o udruženjima građana i fondacijama Republike Srpske koji regulišu ovu oblast i po kojima je registrovana većina organizacija u BiH, ali u obliku “udruženja građana”. Parlamentarna skupština BiH je na svojoj sjednici, održanoj 30. novembra 2001. godine, usvojila prijedlog Zakona o udruženjima građana i fondacijama Bosne i Hercegovine (“Službeni glasnik BiH, br. 32/01 od 28. decembra 2001. godine), a koji je stupio na snagu 05. januara 2002. godine. Zakon o udruženjima i fondacijama BiH u članu 2, stav 1. definiše udruženje građana na sljedeći način: Udruženje se osniva zajedničkim sporazumom u kojem se grupa od tri ili više fizičkih, odnosno pravnih lica, u svim kombinacijama, dobrovoljno udružuje radi ostvarivanja nekog zajedničkog interesa, a pri tome nema najmeru sticati profit. Udruženje postaje pravnim licem onda kada je registrovano onako kako je predviđeno ovim zakonom. Ovim zakonom uređuje se osnivanje, registracija, unutrašnja organizacija, upravljanje imovinom i prestanak rada udruženja i fondacija. Riječ je o opštem zakonu koji se primjenjuje na sva udruženja, osim vjerskih zajednica, političkih i sindikalnih organizacija. U Federaciji Bosne i Hercegovine udruživanje građana bilo je zakonski regulisano Zakonom o udruženjima građana, Zakonom o fondacijama i zakladama i Zakonom o humanitarnoj djelatnosti i humanitarnim organizacijama. Prije ovih zakona primjenjivao se Zakon o udruženjima građana koji je donesen još u predratnom periodu.7 (“Službeni list SR BiH” br. 5/90 i 21/90). Potreba za jednim zakonom koji bi regulisao ovu oblast bila je veoma izražena. Tako je Parlament Federacije Bosne i Hercegovine, na sjednici Doma naroda održanoj 5. marta 2002. godine i na sjednici Predstavničkog doma održanoj 17. jula 2002. godine, donio Zakon o udruženjima i fondacijama. Zahvaljujući navedenom zakonu, prvi put se jedinstveno uređuje materija koja je do njegovog donošenja bila uređena sa tri zakona. Danom stupanja na snagu ovog zakona, prestala su da važe tri navedena zakona, osim nekih članova Zakona o humanitarnoj djelatnosti i humantarnim organizacijama. U Republici Srpskoj pravna regulativa u vezi sa udruženjima i fondacijama bila je uređena Zakonom o zadužbinama, fondacijama i fondovima i Zakonom o udruženjima građana (“Službeni list SR BiH”, br. 5/90 i 21/90). Narodna skupština Republike Srpske je na svom zasjedanju, 27. septembra 2001. godine, usvojila Zakon o udruženjima i fondacijama, čijim stupanjem na snagu su prestali da važe prethodni zakoni. U materijalno-pravnom smislu Zakon o udruženjima i fondacijama Republike Srpske donosi najvažnije novine u pitanjima zaštite ideje neprofitnog sektora, mogućnostima postojanja neformalnih udruženja ili grupa građana, malog broja osnivača (tri) i rješavanje sudbine imovine za slučaj prestanka sa radom udruženja. Ispitivanja provedena među nevladinim organizacijama i analize koje su rađene u Bosni i Hercegovini pokazuju da postojeća pravna regulativa za ovu vrstu pravnih lica nije zadovoljavajuća, tj. nije prilagođena potrebama organizacija civilnog društva. Postojeći Zakoni jednako tretiraju sve vrste udruženja bez obzira na specifičnosti organizacija i na njihova polja djelovanja, što naročito zbunjuje predstavnike vlasti pri saradnji sa nevladinim organizacijama i pri dodjeli sredstava iz buđeta jer se u istoj grupi nalaze omladinske organizacije, udruženja, žena, penzionera, ribolovaca, intelektualaca, preduzetnika, povratnika, sportski klubovi i druga udruženja. Nepostojanje institucionalnog okvira za nevladin sektor marginalizira uticaj istog na osnovne pravce razvoja društva. U smjeru poboljšanja situacije na tom polju „Centar za promociju civilnog društva“, zajedno sa drugim nevladinim organizacijama koje su prošle obuku institucionalne izgradnje pokrenuo je inicijativu za stvaranje uslova za održivi razvoj nevladinog sektora u Bosni i Hercegovini. Organizacije koje su podržale ovu inicijativu formirale su Koaliciju nevladinih organizacija čiji je zajednički moto «Raditi i uspjeti zajedno». Tokom 2004. godine, unutar Koalicije, održano je niz okruglih stolova na kojima se raspravljalo o problemima civilnog društva. Kreirani su strateški dokumenti Koalicije u čijoj su izradi učestvovale gotovo sve organizacije članice Koalicije. Riječ je o sljedećim dokumentima:
Dokumenti su usvojeni na Konferenciji NVO, održanoj u Sarajevu u decembru 2004. godine. Konferencija predstavlja najznačajniji događaj za NVO BiH, jer su tu usvojeni ključni dokumenti za dalji razvoj nevladinog sektora. Konferenciji je prisustvovalo 310 delegata i preko stotinu gostiju iz međunarodnih organizacija u BiH, fondacija, političkih stranaka i predstavnika svih nivoa vlasti. Do današnjeg dana nije zaživio Sporazum o saradnji između Vijeća ministara BiH i nevladinog sektora. Rad kancelarija i aktivnosti nevladinog sektora u Bosni i Hercegovini do sada su uglavnom finansirane od stranih međunarodnih organizacija. U proteklih 15 godina ova podrška je bila vrlo velika i presudno je uticala na afirmaciju nevladinog sektora u Bosni i Hercegovini. Veoma mali procenat aktivnosti i projekata finansiraju vlasti sa različitog nivoa. Razloga za to ima više, a osnovni su ograničenost raspoloživim buđetom i neprepoznavanje uloge koju bi nevladine organizacije mogle imati u društvu, u smislu djelovanja na probleme koje institucije vlasti ne mogu same da riješe. |
Verzija za stampanje
Nazad na vrh
